ΑΠΑΓΧΟΝΙΣΜΟΣ ΠΡΟΚΡΙΤΩΝ ΤΡΑΠΕΖΟΥΝΤΟΣ

 Ποικίλα άσματα του χωριού Σταυρίν

Δημήτριος Κ.Παπαδόπουλος

Αρχείον Πόντου-Τόμος 11^ος

Μετάφραση: Το τραγούδι μιλά για ένα τηλεγράφημα, το δεύτερο κατά σειρά, που αναγκάζει τους προκρίτους, Κωφίδη, Τσελεπή και Καπετανίδη να παρουσιαστούν για να εκδικαστεί η υπόθεση τους στην Αμάσεια. Εκεί συντελείται ο δια αγχόνης θάνατος τους, όπως ήταν προσχεδιασμένο.

Ο γιος του Ματθαίου Κωφίδη, Κωνσταντίνος, διέσωσε την επιστολή που ο πατέρας του ως μελλοθάνατος έγραψε στη μητέρα του και τη δώρισε στην ΕΠΜ. Αυτήν την επιστολή μπορούμε να την αναγνώσουμε εδώ:

http://genocidegr.blogspot.gr/2013/08/blog-post.html

Ποτέ πια Γενοκτονία. Μίμης Πλέσσας. Αδελφοί Τσαχουρίδη.

«Άμοιρες Πατρίδες και Αλύτρωτος αγώνας

Πόντος Μικρασία, η ζωή σε μια κλωστή…

Πέρασε με ψέματα σχεδόν ένας αιώνας

Μείναν αναπάντητα αμέτρητα γιατί…»

Από το πρώτο μέρος του ντοκιμαντέρ της ΕΡΤ, "Μνήμη μου σε λένε Πόντο", σε ιστορική επιμέλεια του καθηγητή Κωνσταντίνου Φωτιάδη, ο Ματθαίος κι ο Κωνσταντίνος Τσαχουρίδης παρουσιάζουν το "Ποτέ πια Γενοκτονία" από το άλμπουμ  Άγιες Μνήμες σε μουσική Μίμη Πλέσσα και ποίηση Δημήτρη Μπρούχου.

ΜΝΗΜΗ ΠΡΩΤΗΣ ΓΕΝΙΑΣ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΟΝΤΟ : Ύμνος εις την Ελευθερία-Χριστός Ανέστη.

   

   Από τη Μαύρη Θάλασσα στους πρώτους προσφυγικούς καταυλισμούς- καραντίνες. Ότι γλύτωσε από του Τούρκου το μαχαίρι και τις κακουχίες της εξαντλητικής πορείας προς την Ελλάδα το αποτέλειωσε η Φθίση και οι αρρώστιες. Εξαντλημένοι, αποδεκατισμένοι και βαριά πενθούντες γυρνούν με τα κάρα σε όλη την Βόρεια Ελλάδα μέχρι να βρεθεί ένας τόπος να τους φιλοξενήσει. Κι εκεί βάζουν το πρώτο κεραμίδι πάνω από το κεφάλι τους. Τα χρόνια κύλησαν και η πρώτη γενιά των προσφύγων έφυγε από τη ζωή. Μαζί τους πήραν και τα κλειδιά από κείνα τα πρώτα σπίτια στην νέα Πατρίδα..τα πρώτα όνειρα μετά τον Εφιάλτη.

   Σήμερα τα περισσότερα από αυτά κατεδαφίστηκαν κι έγιναν όμορφες εξοχικές κατοικίες των απογόνων...Τα λίγα που απέμειναν όρθια στέκονται μάρτυρες μιας γενιάς ανθρώπων ξεριζωμένων που πάλεψαν κόντρα στον Καιρό και κέρδισαν τη Μάχη. Σαν απόμαχοι ενός, όχι και τόσο μακρινού, παρελθόντος βρίσκονται κρυμένα πίσω από αγριόχορτα που φθάνουν το γόνατο και ζουν στην σκια των δέντρων που έπλεξαν τα κλαδιά τους σκιάστρο για να τα κρύψουν από τα ξένα βλέμματα. Οι πόρτες τους άλλοτε χάσκουν ορθάνοιχτες κι άλλοτε θέλουν ένα απαλό σμπρώξιμο του αγέρα για να ανοίξουν. Σα να σε καλούν να διαβείς το κατωθύρ και να γίνεις μάρτυρας των όσων έζησαν εκεί...

   Στην ίδια μοίρα και οι τάφοι τους. Αφρόντιστοι, απεριποίητοι, παραδομένοι στο έλεος του καιρού και της άδικης Μοίρας. Έζησαν μια ζωή ξεχασμένοι από όλους και συνεχίζουν και πεθαμένοι να μένουν στη Λησμονιά. Σπασμένα μάρμαρα και πεσμένοι σταυροί το σημάδι τους από το πέρασμα τους από τούτη τη ζωή, μαζί με κάτι ρημαγμένα ξωκλήσια στις στροφές των δρόμων που έρημα κι ακάνδηλα απέμειναν μετά το φευγιό τους ...

   Θα μοιαζε πως ήρθαν άδικα σε τούτη τη ζήση αν δεν άφηναν πίσω τους κάτι αληθινά δυνατό: το αίμα τους μέσα μας...κι ο Χριστός Ανέστη!

Λένα Σαββίδου

Το μουσικό κομμάτι που ντύνει το παρόν βίντεο είναι το συγκλονιστικό φινάλε Hymn to Liberty (Greek national anthem) - Christ is risen από την όπερα του Γιάννη Μπουφίδη, "Σταύρωση" που συνόδεψε τον Οικουμενικό Πατριάρχη κκ Βαρθολομαίο στο ταξίδι του στη Νέα Υόρκη το 97 και προς τιμήν του ακούστηκε στο Καπιτώλειο.

Στο σύρμα του Καραμπουρνού

Στο σύρμα του Καραμπουρνού

κοπάδι πεινασμένο

κι η πίκρα δάκρυ δειλινού

με λάσπη ζυμωμένο.

Μάνα, σε τούτο το χώμα,

κυνηγημένα πουλιά,

εδώ θα χτίσουμε φωλιά.

Θάρρος, μάνα, με μια δοξαριά

φύτεψε τα όνειρά μας μες στη λασπουριά,

στην Καλαμαριά, Καλαμαριά.

«Στο δρόμο για το Τσιμενλί». Ρένα Κουμιώτη

1976 και η Polygram κυκλοφορεί το δίσκο «Στο δρόμο για το Τσιμενλί», σε μουσική Γρηγόρη Σουρμαΐδη ( πρόκειται για τον εγγονό του πασίγνωστου στον Πόντο κι αδικοχαμένου από το μαχαίρι του Τοπάλ Οσμάν ,"Τσίφτου" ) και στίχους Γιώργου Καλαμαριώτη ( προκειται για το γνωστό δημοσιογράφο Γιώργο Μπέρτσο) με ερμηνευτές τη Ρένα Κουμιώτη και τον ίδιο το συνθέτη. Το Τσιμενλί υπήρξε χωριό στους πρόποδες του Αγιούτεπε. Το χρησιμοποιούσαν σαν ορμητήριο αντάρτικες ομάδες κι αυτό έγινε αφορμή να πυρποληθεί αμέτρητες φορές από τους Τούρκους.

Ο Καλαμαριώτης γράφει σχετικά με το μουσικό αυτό αφιέρωμα τους στην Γενοκτονία των Ποντίων:

"Κουβαλάω μέσα μου δεκαετίες ολόκληρες τις παιδικές μνήμες από τις εικόνες μιας Καλαμαριάς του Μεσοπολέμου. Τότε που όσα από τα κουρέλια του '22 επιβίωσαν στις άγριες συνθήκες της νέας πατρίδας, άρχισαν να στήνουν τους πρώτους μαχαλάδες, γκρεμίζοντας τις παράγκες που κληρονόμησαν εκεί στα συμμαχικά παραπήγματα.

Κάτω από το πρώτο κεραμίδι της ΚΛΤ 13 ένοιωσα το πρώτο ξάφνιασμα της ζωής, που το μοιρολόι του γέρο καλαθά πίσω από την μεσοτοιχία την έκανε να βιώνει μέσα μου χρόνο με το χρόνο σαν παράνομη και συγχρόνως σαν άναρχο ξέσπασμα.

Και ξαφνικά μια περανθρώπινη δύναμη ολόγυρά μου, βγαλμένη λες μέσα από την «Ασκητική» του Καζαντζάκη να σφεντονίζει όλο εκείνο του κουρελαριό και να γκαρδιώνει ανθρώπους, ζώα και τσαμούρια**** στον αγώνα από το αγέννητο στο γεννητό.

Θυμάμαι ακόμα το παιδικό μου κλάμα ένα χειμωνιάτικο πρωινό μόλις κόπασε η βροχή έξω στο δρόμο-χαντάκι, όταν σηκώνοντας το αριστερό μου πόδι, το κατσάρι μου, έμεινε κολλημένο στα τσαμούρια μαζί με την κάλτσα...

Και μιλάω ακόμη στα ταραγμένα μου όνειρα με την καλομάνα, καθώς την βλέπω ολοζώντανη μπροστά μου να ψελλίζει τον εφιάλτη για τον Πρόδρομο και τους άλλους που χάθηκαν στα Αμελέ Ταμπουρού αλλά και εκείνους που σύρθηκαν στις κρεμάλες.

Της είχα τάξει το «Τσιμενλί» της καλομάνας. Κι έκανα τον εφιάλτη της και τις ματωμένες μνήμες μοιρολόι αλλά και τις περήφανες διηγήσεις της για το αντάρτικο του Αγιούτεπε άγριες πατημασιές, καθώς ο κεμεντζές ακονίζει τα μαχαίρια της λαχτάρας ενός απεγνωσμένου αγώνα.

Το δάκρυ της συγνώμης από τους απέναντι αργεί, για ν' αναπαυτούν οι ψυχές Εκείνων."

Γιώργος Καλαμαριώτης

“Βαλκανικοί Πόλεμοι”

Η Σερβία, το Γαρατάγ, Ελλάς κι η Βουλγαρία

εσκάλωσαν τον πόλεμον για την ελευθερία.

‘ε ση Μπαλκανί τον πόλεμον θα πάμε πολεμούμε  

τ’ ελλενικά στρατεύματα θα πάμε βοηθούμε.

Ερχίνεσεν ο πόλεμον για την ελευθερίαν                    

τ’ Ελλάδας ξαν’ εγέντανε Θράκη, Μακεδονία.

Κωνσταντίνος Φωτιάδης- Μνήμη μου σε λένε Πόντο

«Το Ποντιακό τραγούδι στη

διαμόρφωση της ιστορικής μνήμης»

Ανάρτηση:Thalassa Karadeniz

« Αητέντς επαραπέτανεν»

Αητέντς επαραπέτανεν ψηλά ‘ς σα επουράνα

και τα τσαγκία τ’ κόκκινα και το τσαρκούλ’ν ατ’ μαύρον

εκράτ΄ νεν και  ‘ς σα κάρτζια του παλληκαρί βρασιόναν.

-Αητέ μ’, για δώσ’ μ’ άσ’ σο κρατείς, για πέει με όθεν κείται.

- Ασ’ σο κρατώ κι δίγω σε, άρ’ όθεν κείται λέγω.

Ακεί ‘ς σο πέραν το ρασίν ‘ς σ’ αλάτ’ επ’ εκεί μέρος

μαύρα πουλία τρώγ’ν άτον και άσπρα τριυλίσκουν.

Φατέστε, πουλιά μ’, φατέστε, φατέστε τον γαρίπην,

‘ς σήν θάλασσαν κολυμπετής, ‘ς σ’ ομάλα πεχλιβάνος,

‘ς σο πόλεμον Τραντέλλενας, Ρωμαίικον παλληκάριν.

"Σε περιόδους ειρήνης πεθαίνουν Φυσιολογικά οι γονείς και τους θάβουν

τα παιδιά τους. Σε περιόδους πολέμου συμβαίνει το αντίθετο.Σκοτώνο-

νται τα παιδιά και τους θάβουν οι γονείς.Υπάρχει και περίπτωση να σκοτώ-

νονται τα παιδιά μακριά στις βουνοκορφές, στις χαράδρες, να παραμένουν

άταφοι και ανώνυμοι. Σ’αυτά τα παλικάρια αναφέρεται το τραγούδι Αητέντς.

Είναι ο ύμνος στον άγνωστο στρατιώτη."

Κωνσταντίνος Φωτιάδης- Μνήμη μου σε λένε Πόντο

«Το Ποντιακό τραγούδι στη

διαμόρφωση της ιστορικής μνήμης»

Ανάρτηση:Thalassa Karadeniz

Μαύρον έντον ο ουρανός

Μαύρον έντον ο ουρανός

Μαύρα χαπάρια έρθαν

Ασ’ σον τσιολ’ τον μαύρον Πόντον

Εσείς πουλία που σα ψηλά πετάτεν

Κρατέστεν τα φτερά ‘ν  εσούν

Και σην Ελλάδαν δεβάτε

Ατά τα μαυροχώματα

‘ς σα δάκρα ποτιγμένα

Με μουράτια φορτωμένα

Κωνσταντίνος Φωτιάδης- Μνήμη μου σε λένε Πόντο

«Το Ποντιακό τραγούδι στη

διαμόρφωση της ιστορικής μνήμης»

Ανάρτηση:Thalassa Karadeniz

“Πάντα θυμούμαι και πονώ”

Πάντα θυμούμαι και πονώ τη Πατρίδας τον τόπον

Ο νούς –ι-μ- επέμνεν εκές κ’ αδά εν τo κορμόπο μ’

Τα δάκρια τρέχνε ’ς σο κατσί μ’ και λύετ’ η καρδία μ’

Σ’ έρημον την Πατρίδα μου κ’ ευρίουμαι καμοίαν

Αν αποθάνω θάψτε ‘με ‘ς ση θάλασσας το γούμ’

Να κρούει τ’ αλκάν και παιρ’ και πάει και στείλ’ με ‘ς σο Σοχούμ

Επωδός

Πατρίδα μ’ ξαν Πατρίδα μ’ άλλο εσέναν ‘κ είδα

Ας επά’ να τα χώματα σ’ κ’ εκεί την ψ’ ή μ’ εφήνα

Κωνσταντίνος Φωτιάδης- Μνήμη μου σε λένε Πόντο

«Το Ποντιακό τραγούδι στη

διαμόρφωση της ιστορικής μνήμης»

Ανάρτηση:Thalassa Karadeniz

Καράπουρουν

(Προσφυγικοί καημοί. Βούλα Παπαϊωάννου)

Θάλασσα , Μαύρη Θάλασσα, μη γίνεσαι θερίον

‘ς σην Ελλάδαν αχπάσκουμες, χαμέλυνον ολίγον.

Τζόλ’ κι έρημον Καράπουρον, τριγύλ’ τριγύλ’ ταφία

Ανοίξτε και τερέστ’ ατά, όλα Γαρσί παιδιά

Σην Ελλάδαν πα έρθαμε ση Θράκης το χαβάσι

Το τζόλ και το Καράπουρούν έφαεν και ν’ εμάς –ι.

Σην Ελλάδα πα έρθαμε και σα ζεστά τα μήνας

Ενέσπαλαμ’ το βούτορον κι εμάθαμ’ τα κινίνας.

Κωνσταντίνος Φωτιάδης- Μνήμη μου σε λένε Πόντο

«Το Ποντιακό τραγούδι στη

διαμόρφωση της ιστορικής μνήμης»

Ανάρτηση:Thalassa Karadeniz

“ Tα ραχία τη Άγκυρας”

(NG1925: ΨΩΜΙ! ΨΩΜΙ!ΨΩΜΙ! Πεινασμένοι και ταλαιπωρημένοι Έλληνες πολιτικοί κρατούμενοι . Υπήρξαν όμηροι τον καιρό που μαινόταν ο πόλεμος και έμειναν για πάνω από ένα χρόνο στις Τουρκικές φυλακές μετά το πέρας του.

Αφέθηκαν, όσοι αφέθηκαν, έπειτα από ανεπίσημες διαπραγματεύεσεις των δύο πλευρών με του Οργανισμούς βοηθείας.)

Τα ραχία τη Άγκυρας λιθάρα και πουρνάρα                 

αιχμάλωτος έμνε ‘ς σ’ ατά με άλλα παλληκάρια

Οι Έλλενοι ‘ς σην Άγκυραν κουρμπάν ατοίν εγένταν                    

κι οι Άγγλ’ που έστεσαν τουζάκ πουθέν και ξάι κι φαίνταν’

Σούκ’ Λεωνίδα κ’ έλεπον εσύ ας’ σην Λαμίαν                                   

‘ς σην Άγκυραν τοι Έλλενους εποίκανατς θυσίαν

Τα ραχία τη Άγκυρας γκρεμοί και μονοπάτια                                                                 
εκεί συντρόφ’ εχάθανε κάρδια μ’ γίνον κομμάτια

Τα βουνά της Άγκυρας πέτρες και πουρνάρια

Αιχμάλωτος ήμουν σε αυτά με άλλα παλληκάρια.

Οι Έλληνες στην Άγκυρα θυσία αυτοί γεννήκαν

Και οι Άγγλοι που έστησαν  παγίδα, πουθενά και καθόλου δεν φαίνονται.

Σήκω Λεωνίδα και δες εσύ απ τη Λαμία

Στην Άγκυρα τους Έλληνες τους πρόσφεραν θυσία.

Τα βουνά της Άγκυρας, γκρεμοί και μονοπάτια

Εκεί σύντροφοι χάθηκαν, καρδιά μου γίνε κομμάτια

( Ελεύθερη μετάφραση Λένα Σαββίδου για το Thalassa Karadeniz)

Κωνσταντίνος Φωτιάδης- Μνήμη μου σε λένε Πόντο

«Το Ποντιακό τραγούδι στη

διαμόρφωση της ιστορικής μνήμης»

Ανάρτηση:Thalassa Karadeniz

Θα με δικάσει ο κούκος και τ αηδόνι.Σωτηρία Μπέλλου.

Στίχοι: Μιχάλης Μπουρμπούλης
Μουσική: Δημήτρης Λάγιος
Πρώτη εκτέλεση: Σωτηρία Μπέλλου


Θα με δικάσει ο κούκος και τ' αηδόνι
μα στην Αγιάσο σταυρουδάκι μου χρυσό
τις νύχτες που θα πέφτει άσπρο χιόνι
οι Τσέτες θα κρεμάνε το Χριστό

Τα κάλαντα της Προσφυγιάς. Ειρήνη Μπογιατζή

Προσφυγικά κάλαντα από την Ειρήνη Μπογιατζή σε ηχογράφηση του 1930.

Αρχιμηνιά κι αρχιχρονιά δεν έχομε παρηγοριά
κι αρχή καλός μας χρόνος εξορίστηκεν o κόσμος .
Κι αρχή που ήρθε ο Χριστός ήρθε Κεμαλικός στρατός
μες την Μικράν Ασία και μας κάναν εξορία .
Και που να χτίσομε φωλιά ωσάν τα έρημα πουλιά
όλοι μας κυνηγούνε και δεν θένε να μας δούνε .
Στην πόλη στην Αγιά σοφία θα χτίσομε καμπάνες
να βγουν τα μισοφέγγαρα, να στηριχτούν λαμπάδες
να βγουν οι Τούρκοι απ τα τζάμια, να φύγουν κι οι Χοτζάδες
να ρθουν τα Ελληνόπαιδα με τους Πατριαρχάδες,
τότε θα χομε ελπίδα πως θα πάμε στην πατρίδα.
Και του χρόνου και έτη πολλά.